بتول عبدالله بشیر، استاد دانشگاه لبنان در نشست تخصصی «ابعاد شخصیتی و کنشگری زنان برجسته از عصر نبوی تا عصر حاضر» که امروز (شنبه) در ادامه سلسله پیش نشستهای علمی همایش بینالمللی «۱۵ قرن تجلی نور نبوی در آینه علم و پژوهش» در محور تخصصی زنان و خانواده به همت دبیرخانه کنگره بینالمللی «۱۵ قرن تجلی نور نبوی در آینه علم و پژوهش»، دانشکده علوم خانواده دانشگاه الزهرا(س) و با همکاری مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی برگزارشد، گفت: اگر بخواهیم ویژگیهای شخصیت زن را ترسیم کنیم، از آغاز بعثت پیامبر اکرم(ص) میبینیم که این رابطه، رابطهای تکاملی میان تصویری است که اسلام از نقش زن ترسیم کرده و واقعیت عملیای که زن مسلمان از عصر پیامبر تا امروز به آن دست یافته است.
وی افزود: اساساً در سطح انسانی، مبنای نگاه اسلام به زن، نگاهی انسانی و همهجانبه است. دین اسلام میان مرد و زن تفاوتی نگذاشته است؛ در آن مسئله اساسی، یعنی ماجرای خوردن سیب در بهشت و فرود آمدن به زمین، خطاب الهی متوجه هر دوی آنان بود و تنها به زن اختصاص نداشت. از اینجا درمییابیم که زن نیز همانند مرد، مکلف به بر دوش کشیدن جانشینی خداوند در زمین بوده و جوهر این جانشینی بر تقوا استوار است، نه بر جنسیت.
بتول عبدالله بشیر ادامه داد: نخستین جلوههای نگاه انسانی، یا اصل کرامت انسانی زن، تشویق او به دانشآموزی بود؛ زیرا دانش در اسلام بر هر مرد و زن مسلمانی واجب است و تنها به مرد اختصاص ندارد. هدف، رشد اندیشه و بیرون آمدن آن از غفلت است و اینکه زن دریابد کالا نیست، بلکه دارای جوهر و هویت است و جوهر وجود او بر کمالات انسانیاش متمرکز است.
وی تصریح کرد: این مسئله در سطح علمی، اجتماعی و روانی، زن را برای نقشهای عملی آماده میکند؛ چه در جامعه و بیرون از خانه و چه درون خانواده، در زمینه اثرگذاری بر نسلها و انسانسازی. این موضوع تنها به جنبه علمی، مشارکت اجتماعی و تأکید بر انسانیت محدود نماند، بلکه به عرصه سیاسی نیز گسترش یافت.
این استاد دانشگاه لبنان گفت: جوهر این اندیشه، نقشآفرینی زن در زندگی سیاسی است که شاید در این آیه کریمه جلوهگر باشد: «ای پیامبر، هنگامی که زنان مؤمن نزد تو آیند تا با تو بیعت کنند». این، تأکیدی بر نقشآفرینی زن در زندگی سیاسی است؛ زیرا رسول خدا(ص) مستقیماً از زنان بیعت میگرفت تا بر نقش آنان و ضرورت آگاهی سیاسیشان تأکید کند.
وی افزود: در این دوره، نمونههای فراوانی وجود دارد؛ از جمله حضرت خدیجه(س) که با تواناییها و نفوذ خود از دعوت اسلامی حمایت کرد. همچنین حضرت فاطمه بنت اسد از نخستین زنانی بود که پابرهنه هجرت کرد و از نخستین کسانی بود که با پیامبر(ص) بیعت کرد. حضرت امسلمه نیز از راویان حدیث بود. صفیه بنت عبدالمطلب در جنگ خندق از زنان دفاع کرد و زخمی شد. همچنین درباره حضرت نسیبه بنت کعب روایت شده است که هنگام دفاع از پیامبر(ص) در جنگ اُحد، سیزده زخم برداشت.
این بانوی اندیشمند لبنانی اظهار داشت: این نمونهها نشان میدهند که نقش زن تنها به تربیت نسلها، با همه اهمیت آن، محدود نبود، بلکه او در عرصههای گوناگون و آن هم در دشوارترین دوره زندگی پیامبر(ص) نقشهایی بر عهده داشت و این، تأکیدی بر تداوم این نقش بهعنوان الگویی برای نسلهای بعد است.
وی خاطرنشان کرد: اگر بخواهیم بر برجستهترین نامها در این مسیر طولانی تمرکز کنیم، حضرت خدیجه(س) نقشی اساسی در حمایت از دعوت اسلامی با امکانات اقتصادی خود داشت؛ به این معنا که برخی روایتها میگویند دارایی او برای مسلمانان، بهویژه در شعب ابیطالب، همچون راه تنفسی بود.
این استاد دانشگاه ادامه داد: اگر به حضرت زهرا(س) بپردازیم، میبینیم که ایشان بانویی دانشمند و فرهیخته بود که توانست میان نقش خانوادگی خود و پرورش خانوادهای بر پایه تربیت درست الهی تعادل برقرار کند. ایشان حسن و حسین(ع)، سروران جوانان اهل بهشت را پرورش داد و در همان حال، بانویی دانشمند و فرهیخته بود که وقتی مورد ستم قرار گرفت، به میدان آمد و حق خود را از جامعه ستمگر مطالبه کرد.
وی افزود: اگر به حضرت زینب(س) بپردازیم، میبینیم با وجود هولناکی آنچه در سرزمین عاشورا رخ داد و با وجود از دست دادن همه اعضای خانوادهاش، این عامل عاطفی، با همه دشواریاش، بر اراده او اثر نگذاشت. اینجا توانایی او در تدبیر، در اداره خانواده و پاسداری از این پیام در آن بحران دشوار آشکار شد. او در برابر حاکم ستمگر ایستاد و در رابطه خود با پروردگار جهانیان گفت: «جز زیبایی ندیدم» و نیز گفت: «خدایا، این قربانی را از ما بپذیر». از سوی دیگر، نقشی برجسته از نظر فصاحت و بلاغت ایفا کرد و در برابر حاکم ستمگر گفت: «هرگز نخواهی توانست یاد ما را محو کنی». پس الگویی از زنی بود که توانایی ایجاد تعادل میان جنبه عاطفی و نقش رسالتی برای تداوم پیام را داشت.
این استاد دانشگاه در ادامه سخنانش تصریح کرد: اگر به عصر جدید برسیم، میتوانیم بهطور کلی به نقش زن بپردازیم. برای نمونه، در سطح انقلاب اسلامی ایران میبینیم که امام خمینی(ره) بیان میکند مشارکت زنان در این انقلاب از برجستهترین عواملی بود که به پیروزی آن انجامید؛ از این جهت که زن انسانساز و سازنده مردان است و مردان را به مشارکت و جهاد در راه خدا تشویق میکند.
وی ادامه داد: میتوانیم از بانو آمنه صدر، بنتالهدی، نام ببریم که در عراق نقشی برجسته در آگاهیبخشی به زنان جامعه داشت تا آنکه مظلومانه در راه این خط و در پاسداری از اسلام و رسالت به شهادت رسید.
این استاد دانشگاه لبنان گفت: با توجه به همه آنچه گفته شد، اگر بخواهیم این مسیر طولانی رویکرد اسلامی و نقش زنان برجسته را پی بگیریم، به عصر جدید میرسیم؛ از دوره انقلاب در جمهوری اسلامی ایران سخن گفتیم و در امتداد آن، به جنگ کنونی یا رویارویی با دشمن اسرائیلی در دورههای گوناگون، از زمان اشغال جنوب لبنان، میرسیم. در این عرصه میبینیم که زن نقشی بسیار برجسته دارد.
وی افزود: اگر از جنبه خانوادگی به موضوع نگاه کنیم، زن سازنده این مرد است؛ بهعنوان مادر، خواهر، شریک زندگی و همسر، و سپس بهعنوان دختر. در همه این مراحل میبینیم که همسر، یار و همراهی فعال و تشویقکننده است و در غیاب شوهر، هنگام جهاد، مسئولیت را بر دوش میگیرد. سپس اگر او به مقام شهادت برسد، مسئولیت خانواده را بر عهده میگیرد.
عبدالله بشیر اظهار داشت: زن در کنار دیگر نقشهای خود، در پشتیبانی لجستیکی و نقشهای عملی در پرستاری نیز حضور دارد. گاهی نیز زنانی هستند که غذا و وعدههای خوراکی را برای جبههها یا مجاهدان فراهم میکنند. زن در جامعه مقاومت، هرچند نقش عملی یا اصلی او از درون خانواده آغاز میشود، اما در طیف گستردهای از نقشها در عرصههای اجتماعی، دانشگاهی، سلامت و رسانه حضور دارد.
وی تأکید کرد: زن در برابر این تجاوزی که لبنان با آن روبهروست، پیامدهای این تجاوز را با صبر و امید به پاداش الهی تحمل میکند. از این رو، او را بخشی از خانوادههای شهدا و اسرا میبینیم و در همان حال، صبور و امیدوار به پاداش الهی است و برای یاری حق از خانه خود آواره میشود.
این استاد دانشگاه لبنان در پایان گفت: بنابراین، وظایف زن مسلمان در عصر حاضر به امور عملی و روزمره زندگی، چه درون خانه و چه بیرون از آن، محدود نمانده است، بلکه خانه را به نوعی پشتوانه پشتیبانی از مقاومت تبدیل کرده و جامعه را با مجاهدان توانمند برای پاسداری از رسالت و حفظ خط اصیل اسلامی میسازد.
