در مقدمه، ابتدا به شرح حال ابن کثیر پرداخته شده و اطلاعاتی پیرامون نام و نسب، ولادت، چگونگی رشد و بالندگی، تحصیل، شیوخ ، شاگردان ، سخن و دیدگاه علما و بزرگانی همچون ذهبی، سیوطی، ابوالمحاسن دمشقی و ابن حجی ، تلاشها و آثار علمی و وفات وی، در اختیار خواننده قرار گرفته و سپس، به برخی از مهمترین ویژگیهای کتاب، اشاره شده است.
ابن کثیر در کتاب خود، به دنبال معرفی سیره پیامبر(ص)، در خلال بررسی زندگی اعراب قبل از اسلام و سپس، ولادت پیامبر(ص) و آنچه مرتبط با ایشان است، از جمله نام، نسب، رضاع، زندگی، بعثت و... میباشد.
وی در این کتاب، بهصورت مفصل، به بررسی دوران زندگی پیامبر(ص) در مکه و سپس هجرت ایشان به مدینه و جنگها و فتوحات مسلمانان در زمان آنحضرت پرداخته است.
کتاب او، به واسطه چندین ویژگی مشخص، متمایز بوده و میتوان برخی از مهمترین ویژگیهای کتاب را در امور زیر، خلاصه نمود:
اهتمام ابن کثیر به روایت به همراه سند. اکثر روایات کتاب او، به نقل از احمد بن حنبل، بیهقی و ابونعیم میباشد. از سوی دیگر، وی در میان کسانی که دست به نگارش سیره زدهاند، ویژگی منحصر به فردی یافته، و آن این است که به نقل آنچه که سیرهنویسانی نظیر ابن اسحاق و موسی بن عقبه نوشتهاند، اکتفا نکرده و از آن تعدی نموده و به جمعآوری آنچه اهل حدیث نقل کردهاند، پرداخته است.
ویژگی بارز کتاب سیره ابن کثیر، علاوه بر نقل قول وی از برخی از کتب سیره که مفقود بوده و امروزه در دسترس نیست، مانند کتاب موسی بن عقبه و کتاب الأموي في المغازي، نقل قول وی، از برخی از شروح کتاب «السیرة النبویة» ابن هشام، مانند «الروض الأنف» سهیلی و «الشفا» قاضی عیاض میباشد.
ابن کثیر مانند ابن هشام، در استشهاد به شعر، کوتاهی نکرده و تنها تفاوت کتاب وی در این مورد با کتاب سیره ابن هشام، در این است که وی در تمام استشهادات شعری، از ابن هشام پیروی نکرده و برخی از موارد را ترک نموده و برخی از اشعار را نیز مخفف کرده است.
از دیگر ممیزات و ویژگیهای ابن کثیر در نگارش کتاب، علاقه او به جمعآوری تمام مطالب، در موضوعی است که بدان پرداخته است.